Gemeenteraadsverkiezingen en ondernemers: dit telt

De Rijksoverheid heeft de afgelopen decennia een hoop taken naar gemeenten verschoven, vooral in het sociale domein. Deze gemeenteraadsverkiezingen hebben ook flinke invloed op ondernemers.

De gemeente bepaalt waar bedrijven mogen zitten

Een van de grootste bevoegdheden van gemeenten ligt bij ruimtelijke ordening. Gemeenten bepalen via hun omgevingsplan welke activiteiten op een locatie zijn toegestaan: wonen, industrie, horeca, retail of een combinatie daarvan.

Dat plan bepaalt bijvoorbeeld:
 

• waar bedrijventerreinen worden ontwikkeld
• of horeca in een straat is toegestaan
• hoeveel ruimte er is voor winkels of kantoren
• hoe hoog en groot gebouwen mogen zijn

Sinds de invoering van de Omgevingswet in 2024 heeft elke gemeente één omgevingsplan met alle regels voor de fysieke leefomgeving. De gemeente bepaalt dus in belangrijke mate waar nieuwe bedrijvigheid kan ontstaan en waar juist niet.

Vergunningen: van bedrijfspand tot terras

De gemeente is ook vaak het bevoegd gezag voor vergunningen rond ondernemen. Dat varieert van bouwvergunningen tot horeca-exploitatievergunningen. Voorbeelden van gemeentelijke vergunningen zijn:
 

• omgevingsvergunning voor bouwen of verbouwen
• exploitatievergunning voor horeca
• terrasvergunning
• evenementenvergunning
• reclame- en gevelreclamevergunning

Veel van deze aanvragen lopen tegenwoordig via het digitale Omgevingsloket, waar bedrijven kunnen controleren welke regels gelden en direct een vergunning kunnen aanvragen.

In de praktijk bepalen gemeenten hiermee hoe soepel of juist streng het ondernemersklimaat is.

Lokale regels: openingstijden, reclame en evenementen

Naast landelijke wetgeving stellen gemeenten eigen regels vast in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Daarin staan bijvoorbeeld regels over:
 

• openingstijden van horeca
• terrassen en straatgebruik
• evenementen en markten
• reclame-uitingen
• geluidsoverlast of verlichting

Ook regels voor detailhandel, horeca en evenementen zijn vaak lokaal vastgelegd. Het gevolg: dezelfde onderneming kan in de ene gemeente meer ruimte krijgen dan in de andere.

Handhaving en toezicht

Regels hebben alleen effect als ze worden gehandhaafd. Gemeenten spelen daarom een grote rol in toezicht op bedrijven en milieuregels, die dus vaak van bovenaf komen. Ze controleren vergunningen, handhaven milieuregels en houden toezicht op veiligheid en overlast. Bij overtredingen kunnen ze boetes of maatregelen opleggen.

Deze taken vallen onder het systeem van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Hoe streng of soepel dat gebeurt, verschilt vaak per gemeente.

Lokale belastingen en ondernemerskosten

Gemeenten bepalen ook een deel van de kosten van ondernemen via lokale belastingen en heffingen.

Denk aan:
 

• onroerendezaakbelasting (OZB) voor bedrijfspanden
• reclamebelasting
• precariobelasting voor terrassen of objecten op straat
• toeristenbelasting (relevant voor hospitality)
• parkeerbeleid en vergunningen

Hoewel deze inkomsten maar een deel van de totale lasten vormen, kunnen verschillen tussen gemeenten aanzienlijk zijn en denken de meeste partijen er heel anders over.

Bereikbaarheid en infrastructuur

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor veel praktische zaken die ondernemers dagelijks raken, zoals:
 

• aanleg en onderhoud van wegen en fietspaden
• inrichting van winkelgebieden
• parkeervoorzieningen
• logistieke regels (zoals milieuzones of zero-emissiezones)
• ontwikkeling van bedrijventerreinen (hey, daar hadden we het net al over)

Omdat gemeenten dicht op de lokale situatie zitten, hebben ze relatief veel autonomie bij dit soort beslissingen.

Voor ondernemers kan dat het verschil maken tussen een goed bereikbare locatie of een moeilijk toegankelijk gebied.

Gemeenteraadsverkiezingen voor ondernemers belangrijker dan gedacht

In het Nederlandse bestuur geldt het principe “decentraal tenzij”: taken worden zo veel mogelijk bij lokale overheden gelegd. Dat betekent dat gemeenten vaak de eerste overheid zijn waarmee ondernemers te maken krijgen.

Gemeenten bepalen waar bedrijven zich kunnen vestigen, welke vergunningen nodig zijn, hoe streng regels worden gehandhaafd en hoe een stad of dorp economisch wordt ingericht.

Wie als ondernemer naar de verkiezingen kijkt, doet er daarom goed aan niet alleen naar partijen te kijken, maar vooral naar hun visie op zaken als ruimte voor bedrijvigheid, vergunningenbeleid, bereikbaarheid en lokale lasten.

Wat er precies speelt in jouw gemeente, dat kunnen we niet precies langsgaan. Met deze informatie hopen we dat jij aan de slag kan met wat je echt belangrijk vindt, en zodoende een goed geïnformeerde keus kan maken. Het enige wat nog rust: ga stemmen!