De teruggang is het sterkst bij lezen in het basisonderwijs en bij wiskunde in het voortgezet onderwijs, aldus de onderzoekers. De daling bij wiskunde kost Nederland naar verwachting op de lange termijn structureel enkele procenten van het bruto binnenlands product. Ook gaan de gebrekkige onderwijsprestaties werkgelegenheid kosten, omdat innovaties in andere landen dan Nederland zullen plaatsvinden.

Het grootste probleem licht bij slimme leerlingen; volgens het CPB blijven hun prestaties consequent achter bij die van de beste leerlingen in veel andere ontwikkelde landen. In de groep meest getalenteerde leerlingen behoren de Nederlanders op geen enkel terrein tot de internationale top tien.

Geldgebrek is niet de oorzaak van de tegenvallende prestaties op scholen, zo verklaren de onderzoekers. Volgens hen is de kwaliteit van de onderwijzers afgenomen, is er weinig aandacht voor wiskunde en natuurwetenschappen en worden de Nederlandse scholen onvoldoende nationaal getoetst op de kwaliteit van onderwijsprestaties.