In gesprek met Martijn Aslander: digitale fitheid

Die laatste zin uit de intro is misschien een klein understatement. Martijn begon 38 jaar geleden, toen hij vijftien was, als ondernemer. Inmiddels is hij één van de meest ervaren sprekers van Nederland en heeft dan ook zo’n 2.500 keer op een podium gestaan. ‘Ik ben niet per se een hele goede spreker, maar wel een extreem ervaren’, zegt Martijn Aslander met een lach. Hoe hij op al die podia terechtkomt? ‘Naast m’n nieuwsgierigheid vind ik het gewoon leuk om mensen te helpen. Dat heeft me op allerlei paden gebracht.’

Martijn Aslander op het podium: “Ik ben niet per se een hele goede spreker, maar wel een extreem ervaren.”

Informatiekapitaal

Dat helpen doet hij vooral door informatie te delen: ‘Ik ben altijd gefascineerd geweest door het vangen van informatie. Hoe vang je het, hoe vind je alles terug? En hoe gebruik je het? Ik zie informatie als een vorm van kapitaal’, zegt Martijn. Dat klinkt, in de oren van deze schrijver, als het oude gezegde Kennis is macht. Maar daar is Martijn het niet helemaal mee eens: ‘Vooral kennis delen is macht. Als jij degene bent die wel kennis deelt en anderen houden het vast, dan komen mensen toch bij jou uit.’

In zijn boeken staat informatie dan ook altijd centraal. Zo staat in Easycratie staat het delen van kennis, als alternatief op de bestaande bureaucratie, centraal. In zijn nieuwste boek Starten met Obsidian gaat weer meer in op het opslaan van informatie: ‘Ik wilde eigenlijk gewoon een boek schrijven over het grip krijgen op informatie. Ik heb daar gewoon de tool bij gepakt die in mijn optiek op dit moment het meest geschikt is daarvoor.’

De grip op informatie is volgens Martijn cruciaal in de huidige maatschappij: ‘Het is natuurlijk top als je veel handige kennis hebt. Informatiekapitaal noem ik dat. Als je dat deelt, krijg je sociaal kapitaal, en dat is weer de currency van de huidige netwerksamenleving. Dus door informatie vrij te geven stijgt je sociale kapitaal, wat weer leidt tot een betere informatiepositie of een informatievoorsprong, wat weer leidt tot meer informatiekapitaal, wat je weer kan delen, enzovoorts.’

De meeste ondernemers zien juist deze vormen van kapitaal over het hoofd, ziet Martijn. Dat komt volgens hem vooral omdat we niet weten hoe we informatie moeten bewaren. Dat terwijl er nu juist meer informatie, meer snelheid en meer informatiekanalen dan ooit zijn. ‘Organisatie is afgeleid van organiseren, en organiseren is puzzelstukjes bij elkaar leggen en beslissingen nemen. Maar als je die puzzelstukjes niet kan vinden…’

Het dogma van documenten

Martijn ziet al een hele tijd dat zijn grip op informatie het verschil maakt. In Starten met Obsidian legt hij uit hoe hij dat doet. We moeten af van grote bestanden, zegt hij: ‘Je computer vindt niets lekkerder dan bits en bytes, eentjes en nulletjes. Hoe kleiner een bestand, hoe beter, dus een textbestand, of .txt, is z’n lievelingseten; gewoon hap-slik-weg-klaar. Maar de meeste mensen werken in .doc of .docx. Die zijn minstens duizend keer zo groot als textbestanden, eigenlijk alleen maar omdat er printinstructies aan het bestand toegevoegd zijn. Maar hoe vaak printen we nou nog?’

Daarom pleit Martijn voor een overstap. Waar veel bedrijven en ondernemers moeite hebben met het terugvinden van bestanden en mails, ziet hij nog duidelijk de bomen in zijn 30 jaar oude informatiebos. ‘Ik kan in 3 seconden de informatie vangen die ik nodig heb. Maar ik ben er al even mee bezig - sinds ik snap hoe ik de informatie op sla, zit ik in een heel ander paradigma.’

Zo’n paradgimashift is heel lastig voor mensen, geeft Martijn toe: ‘Een overtuiging of een idee aanpassen is al moeilijk, laat staan een heel paradigma. Maar we zitten nu als samenleving vast in het dogma van het document. Nieuwe technologie is leuk, maar als je dat in oude organisaties stopt, levert dat alleen een oude, duurdere organisatie op.’ 

En met oud, bedoelt hij ook echt oud. Martijn stelt dat we de output van typemachines naar een computerscherm gebracht zonder daar iets aan te veranderen. Dat zorgt nu voor problemen. ‘Het is de oorzaak van het niet kunnen herstellen van het Groningendossier, van de toeslagenaffaire en de WIA. Het document is niet per se de oorzaak van de IT-ellende, maar wel de oorzaak van het niet kunnen herstellen van die ellende.’ 

De bestanden moeten allemaal handmatig worden doorgespit, omdat computers moeite hebben met het lezen van iets anders dan .txt-bestanden. ‘Volg je het nog?’, vraagt Martijn. ‘De vuistregel is dus dat we het verkeerde opslagmedium gebruiken voor informatie.’

‘We zitten als samenleving vast in het dogma van het document’

De weg naar digitale fitheid

Over digitale fitheid: “We zijn tussen de 500 en 800 uur per jaar kwijt aan dingen die niet nodig zijn.”

Goed, tijd voor een paradigmashift dus. Martijn ziet dat ook als oplossing voor een ander probleem: ‘We zijn nu tussen de 500 en 800 uur per jaar kwijt aan dingen die volstrekt niet nodig zijn. We rennen achter nieuwe technologieën aan, maar lossen daar niet per se iets mee op.’ Vaak weten mensen niet dat oplossingen er zijn, simpelweg omdat het ze niet verteld wordt. Om meer bewustzijn over onze digitale praktijken te creëren, richtte hij met gelijkgestemde Mark Meinema Stichting Digitale Fitheid op.

De stichting is bedacht als framework om het ‘vage concept digitalisering’ tastbaar te maken: ‘We merkten dat digitale transformatie en digitalisering holle containerbegrippen waren. We proberen daar dus een beetje een “digi-taal” aan te geven, zodat mensen weten waar ze het over hebben, in plaats van dat het gekke abstracte begrippen blijven.’

De vijf ingrediënten van digitale fitheid

1. Digitaal bewustzijn: wees bewust van de rol van technologie
2. Digitale hygiëne: zorg dat je informatie op orde is
3. Digitale vaardigheden: weet hoe je met een computer werkt
4. Persoonlijk kennismanagement: hoe ga jij om met jouw informatie
5. Digitaal welzijn: gebruik technologie om zelf te groeien

Ook hier wil Martijn duidelijk hebben: het gaat niet om technologie, maar om informatie. ‘Voor digitale geletterdheid komt nog iets anders, en dat vergeet iedereen: informatiegeletterdheid. Er wordt nu bijvoorbeeld over AI vaak heel mystiek en zweverig gedaan, terwijl je er met goed analytisch vermogen en boerenverstand zou moeten komen.’ Terwijl dingen vragen aan LLM’s geen rocket science is, lacht Martijn: ‘Eigenlijk hoef je maar één ding te vragen; beschiet deze tekst door de lens van een sceptische chagrijn. Een betere prompt bestaat gewoon niet.’

Het huidige technologielandschap

Aslander kijkt graag vooruit, ook nu. Waar velen van ons zich evenveel verwonderen als zorgen maken over AI en de cloud, is hij er niet al te veel mee bezig: ‘AI is een leuk hulpje, maar ook een logische consequentie van het ontwikkelpad van technologie. Het zat er al lang aan te komen.’ Ook de hype om een (Europese) cloud, is volgens Martijn niet waar we ons mee bezig moeten houden: ‘Weet je wat het probleem is met de cloud? Die haalt zonlicht weg en kan voor onweer zorgen. Je moet wel zorgen dat je weet hoe je het gebruikt.’

‘Nieuwe technologie in oude organisaties zorgt voor een duurdere, oude organisatie’

Martijn is in eigen woorden dan ook geen trendwatcher, maar kijkt wel uit naar de toekomst: ‘Er zijn zoveel technologieën. Quantum computing komt eraan, dat is hartstikke interessant. En ik ben al jaren geïnteresseerd door DNA-opslag. DNA is de harde schijf van de natuur - in 1 gram past 500 petabytes aan informatie.’

En dat is niet niks: ‘Dat zijn alle boeken die ooit geschreven zijn. In alle talen, inclusief kook- en stripboeken. Oja, en alle films, alle series, alle muziek die ooit gemaakt zijn. En dan heb je nog een beetje over. Ongelofelijk, toch? De vraag is alleen hoelang dat nog gaat duren.’  Dat klinkt voor menig lezer - en deze schrijver - misschien als verre toekomstmuziek. Niet voor Martijn.

Over het boek van Martijn Aslander

Starten met Obsidian is in de boekhandel verkrijgbaar.

Starten met Obsidian, van auteur Martijn Aslander

Wil je meer weten over Martijn Aslander en digitale fitheid? Kijk op start.digitalefitheid.nl of www.digitalfitheidacademie.nl!