AI-innovatie: millennials versnellen van binnenuit

AI blijft hangen in plannen

Volgens het CBS gebruikte in 2024 slechts 22,7% van de Nederlandse bedrijven met tien of meer medewerkers AI-technologie. Kleine organisaties (10–19 werknemers) blijven steken op 17,8%, terwijl grote bedrijven met 500+ medewerkers bijna 60% scoren.

Die cijfers illustreren wat wij in de praktijk zien: veel organisaties blijven hangen in plannen en afwachten. Het idee dat er eerst een blauwdruk moet liggen, vertraagt de vooruitgang. Ondertussen blijft waardevolle kennis onbenut. Het vonkje is er, de motor ook, alleen de weg ertussen ontbreekt.

Toch zijn er ook veel succesverhalen. In de zorg heeft de IZA-wetgeving een impuls gegeven aan innovatie. Zo is er bijvoorbeeld een chatbot ontwikkeld die activiteiten in de buurt op één plek verzamelt en daarmee beter toegankelijk maakt voor inwoners van gemeenten. Een andere oplossing in ontwikkeling is software die nieuwe landelijke richtlijnen automatisch vergelijkt en suggesties doet voor aanpassingen in protocollen. Dit leidt direct tot meer handen aan het bed in ziekenhuizen, omdat specialisten veel minder tijd kwijt zijn aan het updaten van protocollen.

‘Het vonkje is er, de motor ook, alleen de weg ertussen ontbreekt’

In de financiële dienstverlening ondersteunt AI experts bij het herkennen van risico’s bij het toekennen van zakelijke leningen. Dit maakt inzichtelijk op basis van welke regels beslissingen worden genomen, waardoor experts zich kunnen richten op de meest complexe cases. Een vergelijkbare technologie wordt in de retail toegepast voor ‘product category management’, waarbij AI producten categoriseert in plaats van een medewerker.

Deze voorbeelden komen voort uit uitdagingen op de werkvloer en leveren tastbare resultaten op. Ze komen niet uit een strategiedocument. Belangrijk is dat je als middenmanager deze initiatieven met beide handen aangrijpt. Start klein, meet snel, deel breed. Dat vergroot het vertrouwen en laat zien dat innovatie niet iets is van ‘data’ of ‘IT’, maar van iedereen.

Bewijs boven toestemming

Wij geloven dat innovatie zelden top-down ontstaat. De sleutel ligt juist bij de mensen in het midden. Daar zitten de millennials die dagelijks met AI werken, die gewend zijn aan trial & error en die bruggen slaan tussen teams.

Dat beeld wordt bevestigd door onderzoek van Google Workspace: 82% van jonge leiders gebruikt wekelijks AI-tools, vaak zonder expliciete opdracht van bovenaf. Ze doen het omdat het werkt, niet omdat iemand het vraagt.

Precies die houding, experimenteren en tastbaar bewijs leveren, is wat organisaties nu nodig hebben. Geen eindeloze pitchdecks, maar kleine stappen die resultaat opleveren. Resultaat creëert draagvlak. En draagvlak opent de weg naar schaal.

‘Focus op resultaat, niet op hype’

Onze lessen uit de praktijk

We zien dat dit fluisterend leiderschap werkt. Het vraagt wel lef en nuance. Een paar lessen die keer op keer terugkomen:
 

• Positioneer innovatie als evolutie, niet als revolutie. Zo neem je collega’s mee zonder weerstand.
• Focus op resultaat, niet op hype. Niemand wordt enthousiast van een tool om de tool. Wel van een proces dat ineens de helft minder tijd kost.
• Betrek senior leiders vroeg als sponsor. Niet om toestemming te vragen, maar om te laten zien wat al werkt.
• Bouw vertrouwen informeel. Kies zorgvuldig het juiste moment om successen te delen.
• Gebruik AI om te versnellen, niet om mensen te vervangen. Dat haalt angst weg en opent de weg naar samenwerking.

Veilig experimenteren, dat kun je leren

Experimenteren zonder verantwoordelijkheid is naïef. Juist middenmanagers die grenzen durven stellen, winnen vertrouwen. Stel de juiste vragen: wat is veilig, welke risico’s zijn acceptabel en hoe vangen we onbedoelde effecten op?

Juist dat gesprek voeren aan de boardtafel, mét de nodige ethiek, maakt je een geloofwaardig leider in het AI-tijdperk. En wie dat serieus wil inrichten, komt al snel uit bij AI-governance: duidelijke verantwoordelijkheden, kaders en checks die innovatie juist versnellen.

Veilig experimenteren betekent niet dat alles in beton gegoten moet zijn, maar dat er kaders zijn die houvast geven. Wij gebruiken vaak drie eenvoudige stappen:
 

1. Definieer de speelruimte. Bepaal vooraf waar de grenzen liggen, inclusief de tools, gebruikte data en acceptabele security risico’s.
2. Geef iets van richting. Voorkom dat iedereen over alles ideeën gaat bedenken, door te wijzen naar gebieden waar veel potentieel ligt.
3. Bouw feedback in. Laat gebruikers meedenken over wat goed gaat en wat niet. Dat voorkomt verrassingen.
4. Evalueer en schaal. Besluit na een korte proefperiode of iets organisatiebreed uitgerold wordt.

Zo blijft ruimte voor creativiteit, maar met een vangnet dat risico’s beperkt. Innovatie krijgt de kans om gecontroleerd te groeien. Precies het midden tussen overhaast experimenteren en verlammend beleid. (En wie nog steeds wacht “tot het beleid af is”, ziet in dit KVK-onderzoek hoe vaak organisaties die voorbereiding juist laten liggen.)

Fluisteren in plaats van schreeuwen

Een grote misvatting is dat innovatie direct groots en meeslepend moet zijn. In werkelijkheid begint het klein en groeit het met succes (en falen). Met een idee dat je vertaalt naar herkenbare taal, met een demo die laat zien hoe een tool processen versterkt, of met een collega die je meeneemt in een nieuwe manier van werken.

Wie wacht tot de mededeling over de luidspreker, mist de fluistering die de echte verandering al in gang heeft gezet.

Wie die innovatiecultuur wil versterken, vindt praktische handvatten in Hoe stimuleer je creativiteit en innovatie binnen een organisatie?

Over Marloes Heijink

Marloes Heijink is manager in het Data & AI-team bij consultancy- en technologiebedrijf IG&H. Ze bouwt en beheert met haar team digitale data-oplossingen die organisaties helpen scherper inzicht te krijgen en sneller te handelen. Ze combineert een passie voor data en innovatie met een nuchtere, praktische houding: slimme oplossingen bedenken is mooi, maar ze moeten vooral werken. Ze promoveerde in Consumer Behaviour aan de Hong Kong Polytechnic University.

Marloes Heijink, Manager Data & AI bij consultancy & technologiebedrijf IG&H